Cele i strategia

Polska prowadzić powinna politykę zgodną ze strategią Unii Europejskiej, która oparta jest na stałym wzroście udziału energii produkowanej w źródłach odnawianych. Z przyjętej Dyrektywy 2009/28/WE wynika że kraje członkowskie wspólnie do roku 2020 osiągnąć powinny 20 proc. udział energii ze źródeł odnawialnych (OZE) w całkowitym zużyciu energii i 10 proc. udział tej energii w sektorze transportowym, liczonych odpowiednio.

Dyrektywa przedstawia cele obligatoryjne dla każdego kraju członkowskiego do roku 2020 (dla Polski 15% w całym sektorze OZE oraz 10 proc. w sektorze paliw transportowych) oraz wyszczególnia minimalne wymagania regulacyjne do wprowadzenia w ustawodawstwie krajowym w określonym czasie tak, aby ułatwić realizację celów krajowych i celu wspólnotowego. Nie wskazuje jednak, w których sektorach i poprzez jakie technologie zwiększać produkcję „zielonej” energii. Dyrektywa wskazuje, że krajowe cele w zakresie udziału OZE w sektorze transportu, energii elektrycznej oraz ciepła i chłodu z podziałem na poszczególne technologie a także działania w zakresie efektywności energetycznej prowadzące do zmniejszenia końcowego zużycia energii określone powinny być w Krajowych Planach Działań (KPD). To w oparciu o ich  zapisy każde państwo członkowskie powinno realizować, ustalone Dyrektywą, cele.

Zaprezentowane cele, obok konieczności zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych oraz poprawy wydajności energetycznej, wynikają z tzw. pakietu klimatyczno-energetycznego. Realizacja poszczególnych celów pakietu 3x20 jest ze sobą mocno powiązana. Wzrost produkcji energii ze źródeł odnawialnych wpływa na redukcję emisji gazów cieplarnianych, jak i poprawia efektywność energetyczną z uwagi na generację rozproszoną. Efektywność energetyczna wpływa korzystanie zarówno na ograniczenie emisji oraz na osiąganie udziału odnawialnych źródeł energii liczonego w stosunku do finalnego zużycia energii brutto.

Celem strategicznym polskiego rządu jest pełna realizacja celów, czego efektem są przyjęte dokumenty strategiczne, w tym szczególnie:

  • Polityka Energetyczna Polski do roku 2030 (PEP2030)
    Jest to dokument przygotowany przez ministerstwo gospodarki i przyjęty w dniu 10 listopada 2009 przez Radę Ministrów. Wyznacza on cele na poziomie krajowym i określa kierunki rozwoju energetyki państwa, prognozę zapotrzebowania na energię oraz program działań wykonawczych do roku 2012, które skutkować mają wypełnieniem międzynarodowych zobowiązań z zakresu ochrony środowiska. Spośród przedstawionych kierunków rozwoju polskiej energetyki przedstawimy wybrane i najbardziej współzależne, w kontekście pakietu klimatyczno-energetycznego, zagadnienia polityki energetycznej: (a) poprawa efektywności energetycznej, (b) rozwój odnawialnych źródeł energii, (c) ograniczenie oddziaływania energetyki na środowisko.
  • Krajowy Plan Działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych (KPD)
    Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE określiła cele ogólne, ale i jednocześnie obligatoryjne do osiągnięcia do roku 2020 w zakresie zwiększenia udziału energii ze źródeł odnawialnych. Zgodnie z art. 4 Dyrektywy, każde państwo członkowskie najpóźniej do 30 czerwca 2010 r. określa swój Krajowy Plan, w którym zawiera środki które planuje wprowadzić, aby ułatwić osiąganie celów i aby zachęcić do inwestowania we wszystkich sektorach energii: elektroenergetyce, ciepłownictwie i chłodnictwie i sektorze transportowym. Rząd polski przyjął dokument uchwałą Rady Ministrów dopiero w dniu 7 grudnia 2010 r. i dwa dni później przesłał go do Komisji Europejskiej.
  • Kierunki Rozwoju Biogazowni Rolniczych w Polsce na lata 2010-2020
    Dokument strategiczny opracowany został przez Ministerstwo Gospodarki przy współpracy z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Dokument przyjęty został uchwałą Rady Ministrów w dniu 13 lipca 2010 r. Jego ambitnym celem jest stworzenie takich warunków do prowadzenia w tym sektorze inwestycji, aby do roku 2020 powstała średnio jedna biogazownia rolnicza w jednej gminie, co przekłada się na liczbę instalacji ok. 2000 w roku 2020. Myśl rozwoju tego sektora wypłynęła ze wspólnego porozumienia 4 organizacji sektorowych: Polskiej Izby Gospodarczej Energii Odnwialnej, Stowarzyszenia Energii Odnawialnej, Stowarzyszenia Niezależnych Wytówrców Energii Skojarzonej oraz Polskiej Izby Biomasy. Organizacje te wypracowały pierwszą wersję, znacznie dalej idącą - jeśli chodzi o eliminacje barier rozwojowych - strategię rozwoju biogazowni rolniczych w Polsce, owcześnie nazwaną "Innowacyjna Energetyka - Rolnictwo Energetyczne".

POLITYKA ENERGETYCZNA POLSKI DO 2030 r.

Poprawa efektywności energetycznej

Cele główne:

  • Dążenie do utrzymania zeroenergetycznego wzrostu gospodarczego,
  • Zmniejszanie energochłonności gospodarki do poziomu UE-15. Bowiem, mimo bardzo dużego postępu w tym zakresie, energochłonność PKB w Polsce jest ok. dwukrotnie wyższa od średniej europejskiej.

Cele szczegółowe:

  • Zwiększenie sprawności wytwarzania energii elektrycznej i wzrost produkcji energii elektrycznej w technologii wysokosprawnej kogeneracji (wsparcie dla tego typu jednostek),
  • Zmniejszenie strat sieciowych na przesyle i dystrybucji energii (modernizacja i budowa nowych, rozwój generacji rozproszonych)
  • Wzrost efektywności końcowego wykorzystania energii.

Uchwalona ostatnio ustawa o efektywności energetycznej, ma wdrożyć system wsparcia w postaci tzw. białych certyfikatów, które rynkowo mają pozwolić na racjonalne wykorzystanie energii. Resort gospodarki zapewnia także wprowadzić bodźce dla rozwoju wysokosprawnej kogeneracji, wspierać badania naukowe a także inwestycje prowadzące do oszczędzania energii, szczególnie dla termomodernizacji budynków.

Działania te mają doprowadzić w pierwszej kolejności do zrealizowania celu indykatywnego wynikającego z dyrektywy 2006/32/WE, tj. osiągnięcie do 2016 roku oszczędności energii o 9 proc. w stosunku do średniego zużycia energii finalnej z lat 2001 – 2005 (o 53 452 GWh) określony w ramach Krajowego Planu Działań dotyczącego efektywności energetycznej, przyjętego przez Komitet Europejski Rady Ministrów w dniu 31 lipca 2007 r.

Rozwój odnawialnych źródeł energii

W dokumencie podkreślono potrzebę rozwoju OZE w oparciu o:

  • zrównoważony rozwój poszczególnych technologii,
  • wysokoefektywne przetwarzanie biomasy poprzez
    • zgazowanie
    • produkcję paliw płynnych (II generacji)
    • generację rozproszoną
  • energetykę wiatrową on- i offshore,
  • energetykę wodną bez znaczącego wpływu na środowisko,
  • energię geotermalną (pompy ciepła, wody geotermalne),
  • energetykę słoneczną (kolektory, fotowoltaika).

Cele główne:

  • Wzrost udziału OZE w finalnym zużyciu energii conajmniej do poziomu 15% w 2020 roku oraz dalszy wzrost tego wskaźnika w latach następnych (do 20% w roku 2030).
  • Osiągnięcie w 2020 roku 10% udziału biopaliw w rynku paliw transportowych,
  • Zwiększenie wykorzystania biopaliw II generacji,
  • Ochroną lasów przed nadmiernym eksploatowaniem,
  • Wykorzystanie obszarów rolniczych na cele OZE,
  • Wykorzystanie urządzeń piętrzących stanowiących własność Skarbu Państwa do produkcji energii elektrycznej.
  • Zwiększenie stopnia dywersyfikacji źródeł dostaw.

Działania jakie przewidziano dla realizacji postawionych celów obejmują m.in.:

  • Wypracowanie ścieżki dochodzenia do celu w sposób zrównoważony poprzez:
    • Krajowy Plan Działań dla wdrożenia dyrektywy 2009/28/WE
    • Ewentualnie nadanie statusu celu publicznego inwestycjom OZE
    • Wdrożenie dyrektywy na poziomie krajowym w odpowiednich regulacjach,
  • Utrzymanie mechanizmów wsparcia dla producentów energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych, np. poprzez system świadectw pochodzenia
    • Monitorowanie funkcjonowania systemu dla osiągnięcia celu
    • Ewentualne zmiany systemu po 2012.
  • Utrzymanie obowiązku stopniowego zwiększania udziału biokomponentów w paliwach transportowych
    • zmiana regulacji prawnych
  • zwiększenie udziału biokomponentów w paliwach ciekłych
  • zmian sposobu obliczania realizacji Narodowego Celu Wskaźnikowego,
  • objęcie biopaliw z nowych technologii systemem ulg i zwolnień podatkowych (np. ulga w podatku akcyzowym)
    • Dostosowywanie wymagań jakościowych dla biokomponentów i biopaliw ciekłych do nowych norm celem umożliwienia wprowadzania na rynek nowych rodzajów biopaliw ciekłych.
  • Wprowadzenie dodatkowych instrumentów wsparcia zachęcających do szerszego wytwarzania ciepła i chłodu z OZE,
    • Przygotowanie systemu promowania technologii pomp ciepła i kolektorów słonecznych
    • Dokonanie analizy zasadności wprowadzenia mechanizmów wsparcia dla ciepła i chłodu sieciowego
    • Ewentualne przygotowanie projektu regulacji w zakresie wsparcia ciepła i chłodu sieciowego z OZE
  • Wdrożenie kierunków budowy biogazowni rolniczych, przy założeniu powstania do roku 2020 średnio jednej biogazowni w każdej gminie (ok. 2,5 tys. takich instalacji)
    • Przyjęcie przez Radę Ministrów dokumentu „Kierunki rozwoju biogazowni rolniczych w Polsce
    • Usuwanie barier rozwoju biogazowni rolniczych
    • Sporządzenie przewodnika dla inwestorów zainteresowanych realizacją budowy biogazowni rolniczych
    • Kampania informacyjna we współpracy z samorządem lokalnym
  • Stworzenie warunków ułatwiających podejmowanie decyzji inwestycyjnych dotyczących budowy farm wiatrowych na morzu,
    • identyfikacja barier prawnych
    • Przygotowanie projektów zmian prawnych usuwających zidentyfikowane bariery
    • Dokonanie rozstrzygnięć odnośnie zaangażowania Polski w budowie międzynarodowej morskiej kablowej linii energetycznej
    • Wskazanie potencjalnych lokalizacji farm wiatrowych na obszarach morskich
  • Utrzymanie zasady zwolnienia z akcyzy energii pochodzącej z OZE,
  • Bezpośrednie wsparcie budowy nowych jednostek OZE i sieci elektroenergetycznych, umożliwiających ich przyłączenie z wykorzystaniem funduszy europejskich oraz środków funduszy ochrony środowiska
  • Stymulowanie rozwoju potencjału polskiego przemysłu, produkującego urządzenia dla energetyki odnawialnej
  • Wsparcie rozwoju technologii oraz budowy instalacji do pozyskiwania energii odnawialnej z odpadów zawierających materiały ulegające biodegradacji (np. odpadów komunalnych zawierających frakcje ulegające biodegradacji),
    • Wydanie rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków technicznych kwalifikowania części energii odzyskanej z termicznego przekształcania odpadów komunalnych jako energii z OZE.

Oprócz ww. działań, kontynuowana ma być realizacja Wieloletniego programu promocji biopaliw i innych paliw odnawialnych w transporcie na lata 2008 – 2014, przyjętego przez Radę Ministrów w dniu 24 lipca 2007 roku.

Działania mają na celu osiągnięcie przez Polskę celów wynikających z regulacji unijnych dla odnawialnych źródeł energii. Scenariusze rozwoju OZE w Polityce Energetycznej Polski pokazują, że do osiągnięcia celów unijnych (do 2020) produkcja energii elektrycznej brutto w roku 2020 powinna wynosić ok. 31 TWh, co będzie stanowić 18,4% produkcji całkowitej, a w 2030 r. - poziom 39,5 TWh, co oznacza ok. 18,2% produkcji całkowitej. Największy udział będzie stanowić energia z elektrowni wiatrowych – w 2030 r. ok. 18 TWh, co odpowiada ok. 8,2% przewidywanej produkcji całkowitej brutto. Przewiduje się także znaczący wzrost produkcji energii przy wykorzystaniu wysokosprawnych jednostek kogeneracji, mianowicie do 47,9 TWh w 2030 r (w roku 2006 produkcja w tego typu jednostkach wyniosła 24,4 TWh).

Przedstawione scenariusze prowadzą do tego, że udział OZE w całkowitym zużyciu energii pierwotnej wzrośnie z poziomu ok. 5% (2006 r.) do 12% w 2020 r. i 12,4% w 2030 r.

Ograniczenie oddziaływania energetyki na środowisko

Głównymi celami polityki energetycznej w tym obszarze są:

  • Ograniczenie emisji CO2 do 2020 roku przy zachowaniu wysokiego poziomu bezpieczeństwa energetycznego,
  • Ograniczenie emisji SO2 i NOx oraz pyłów (w tym PM10 i PM2,5) do poziomów wynikających z obecnych i projektowanych regulacji unijnych,
  • Ograniczanie negatywnego oddziaływania energetyki na stan wód powierzchniowych i podziemnych,
  • Minimalizacja składowania odpadów poprzez jak najszersze wykorzystanie ich w gospodarce,
  • Zmiana struktury wytwarzania energii w kierunku technologii niskoemisyjnych.

Poza działaniami, które przewidziane zostały do zrealizowania w polityce energetycznej duże znaczenie dla osiągnięcia przedstawionych celów będzie miała realizacja „Polityki ekologicznej państwa w latach 2009 – 2012 z perspektywą do roku 2016”, szczególnie w zakresie obniżania emisji pyłów, wykorzystania odpadów oraz ochrony wód powierzchniowych i podziemnych.

Realizacja całego dokumentu PEP2030 będzie wspomagana działaniami Polski w środowisku międzynarodowym, w tym w szczególności na forum Unii Europejskiej, prowadzącymi do kształtowania światowej i europejskiej polityki energetycznej w sposób uwzględniający specyfikę naszego kraju. Realizacja tego dokumentu ma być kluczem do osiągnięcia wspólnotowych celów z zakresu energetyki i ochrony środowiska.

KRAJOWY PLAN DZIAŁANIA W ZAKRESIE ENERGII ZE ŹRÓDEŁ ODNWIALNYCH

Krajowy Plan Działań powinien być przedłożony do Komisji Europejskiej najpóźniej do dnia 30 czerwca 2010 r. Polska przedłożyła dokument z ponad 5 miesięcznym opóźnieniem, tj. dnia 9 grudnia 2010 r. (Polska wśród 3 krajów najpóźniej). Przedstawione w dokumencie scenariusze liczbowe (moce zainstalowane, produkcja i zużycie energii całkowitej i ze źródeł odnawialnych) korespondują do osiągnięcia celu w roku 2020 z nadwyżką na poziomie 0,5%. Największy wkład w realizację celu ma być poczyniony przez energię cieplną ze źródeł odnawialnych (ok. 55% całego wolumenu energii generowanej w źródłach OZE), w dalszej kolejności energia elektryczna ze źródeł odnawialnych (ok. 26%) i dalej odnawialne paliwa transportowe (ok. 19%). W pozostałych krajach UE tendencja rozwoju OZE jest inna - większą uwagę kraje UE skupiają na zwiększeniu, przede wszystkim, produkcji energii ze źródeł odnawialnych w sektorze elektroenergetyki.

Klarowną informacją przedstawioną w Krajowym Planie Działań jest to, że pełne wdrożenie Dyrektywy 2009/28/WE nastąpi w drodze uchwalenia odrębnej ustawy o odnawialnych źródłach energii.

Krajowy Plan nie przedkłada szczegółów, w jakim kierunku przygotowywane będą przepisy, w tym z zakresu systemów wsparcia, dostępu do sieci czy uproszczenia procedur realizacji inwestycji. Dokument omawia wiele obecnie obowiązujących przepisów, bardzo często z ich błędną interpretacją prowadzącą do niesłusznego stwierdzenia, że w danym zakresie przepisów, Dyrektywa już została w polskich przepisach wdrożona. Dla przykładu warto przytoczyć tu choćby zapis o rzekomym priorytetowym czy nawet gwarantowanym, w porównaniu do źródeł konwencjonalnych, dostępie jednostek OZE do sieci elektroenergetycznej – obecne przepisy zapewniają jedynie priorytetowy przesył energii, ale dopiero po uzyskaniu przyłączenia.

Kluczowym środkiem, który winien był znaleźć się w Krajowym Planie jest kształt i przyszłość systemów wsparcia, w oparciu o które inwestorzy mogą przygotować model finansowy przedsięwzięcia inwestycyjnego. Obecne przepisy, określone ustawą Prawo energetyczne i aktem wykonawczym w postaci rozporządzenia Ministra Gospodarki określają funkcjonowanie operacyjnego systemu wsparcia wytwórców energii elektrycznej ze źródeł OZE (prawa majątkowe do tzw. zielonych certyfikatów) jedynie do końca roku 2017. Ten mechanizm wsparcia uznany został przez autorów Krajowego Planu Działań jako „popyt na prawa majątkowe w wieloletniej perspektywie”. Choć wiadomo, że perspektywa - licząc od 2010 (data wydania dokumentu) - lat 6 na popyt na certyfikaty jest żadna przy typowym okresie kredytowania wynoszącym 15 lat oraz przy średnim czasie realizacji inwestycji sięgającym 3-5 lat (o ile przedsięwzięcie zostanie zrealizowane w ogóle z sukcesem).

Za wątpliwe należy uznać możliwość osiągnięcia celu Dyrektywy realizując przyjęty scenariusz Krajowego Planu Działania nie tylko za sprawą braku przejrzystych i dobrze zaprojektowanych planów dla przepisów implementujących Dyrektywę. Bowiem popełniono kilka poważnych błędów metodologicznych. Dla przykładu, w tabeli 1 dokumentu, o ile przedstawiono poprawnie finalne zużycie energii (całkowite) w poszczególnych sektorach, tak łączne zużycie niestety jest niedoszacowane z uwagi na uwzględnienie przy wyliczaniu tego finalnego całkowitego zużycia energii brutto transportu opartego tylko na ropie i benzynie (tak jak w art. 3 ust. 4 lit. a Dyrektywy). Taka metodologia dopuszczona została Dyrektywą do wyliczenia udziału OZE tylko w sektorze transportu, ale nie łącznego celu ogólnego! Niedoszacowanie finalnej energii końcowej skutkuje, niestety, zmniejszeniem de facto wyliczonego udziału z 15,5% planowanego przez rząd do poniżej 15%. Inny błędem metodologicznym było pomylenie pojęcia produkcji z zużyciem energii i w konsekwencji podwójne policzenie energii elektrycznej wyprodukowanej w źródłach odnawialnych i zużytej na potrzeby sektora transportowego. Należy zabiegać, aby tworzone przepisy zapowiedzianą ustawą o odnawialnych źródłach energii pozwoliły postrzegać Polskę, jako kraj w którym warto zainwestować w sektor odnawialnych źródeł energii. Bowiem, mając na uwadze obecne dane statystyczne produkowanej energii z OZE, cel ustalony Dyrektywą 2009/28/WE dla Polski na poziomie 15% w roku 2020 jest bardzo ambitny i jego realizacja wymaga znacznie większej liczby inwestycji w nowe moce wytwórcze niż dotychczasowe dokonania.

KIERUNKI ROZWOJU BIOGAZOWNI ROLNICZYCH W POLSCE NA LATA 2010-2020

Dokument strategiczny zakłada, że w każdej polskiej gminie do 2020 roku powstanie średnio jedna biogazownia rolnicza. Szacuje się w innych dokumentach strategicznych, że całkowita moc zainstalowana elektryczna z biogazu w Polsce w roku 2020 może sięgnąć 1 GW, przy ok. 90 MW obecnie zainstalowanych (w tym instalacje na biogaz wysypiskowy oraz z osadów ściekowych).

Zasadniczym celem dokumentu jest optymalizacja systemu prawno-administracyjnego w zakresie inwestowania w biogazownie rolnicze wytwarzające biogaz nie tylko do napędu silnika kogeneracyjnego ale także do zasilania sieci dystrybucyjnej gazowej. W przypadku tego ostatniego ustawodawca nadał możliwość integracji z siecią gazową właśnie tylko i wyłącznie biogazowni rolniczej. Ich rozwój uzależniony będzie od warunków wsparcia, jakie zaplanowane zostaną w projektowanej ustawie o odnawialnych źródłach energii.

Dokument wskazuje możliwości współfinansowania tego typu instalacji ze środków publicznych, zarówno krajowych jak i Unii Europejskiej, dostępnych w ramach krajowych i regionalnych programów operacyjnych. Niestety operuje głównie w ramach funkcjonujących, kończących się środków pomocowych, a nie wskazuje kierunków uruchomienia nowych źródeł finansowania inwestycji.

Pliki do pobrania
Kierunki Rozwoju Biogazowni Rolniczych w Polsce na lata 2010-2020.pdf
Krajowy Plan Działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych.pdf
Polityka energetyczna Polski do 2030r.pdf