Regulacje

Sektor odnawialnych źródeł energii w Polsce nie posiada obecnie odrębnej ustawy. Regulacje z zakresu energetyki, planowania przestrzenengo i innych procedur natury administracyjno-prawnej rozproszona jest w wielu aktach rangi ustawowej oraz wykonawczej.

Ze względu na obowiązującą do dnia 23 kwietnia 2009 roku dyrektywę 2001/77/WE wiele zagadnień regulacyjnych (w tym także systemy wsparcia) w polskim ustawodawstwie poświęcona jest szczególnie sektorowi zielonej energii elektrycznej. Mając na względzie postanowienia nowej Dyrektywy w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych 2009/28/WE, opartej na bardziej kompleksowym, ponadbranżowym podejściu do promocji odnawialnych źródeł, konieczne będzie przeprowadzenie kolejnych zmian legislacyjnych, idących znacznie dalej niż dość obszerna nowelizacja ustawy Prawo energetyczne, uchwalona przez Sejm 8 stycznia 2010 r., dotycząca warunków przyłączenia OZE (i innych źródeł) do sieci elektrycznej i wsparcia produkcji i wykorzystania biogazu. Rząd w przyjętym dnia 7 grudnia 2010 r. dokumencie  strategicznym "Krajowy Plan Działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych", zapowiedział implementację przepisów unijnych z zakresu OZE poprzez uchwalenie nowej odrębnej ustawy o odnawialnych źródłach energii. Jej przyjęcie, wraz z aktami wykonawczymi nastąpić powinno do 5 grudnia 2010 r. Jednakże prace nad przygotowaniem ustawy opóźniają się. Zdaniem PIGEO, implementacja Dyrektywy nie nastąpi wcześniej niż w drugiej połowie 2013 r. Dlatego nowo wybrany rząd zobowiązany będzie do wypracowanie dobrych i sprawdzonych rozwiązań prawnych pozwalających na realizację większej liczby inwestycji w krótszym czasie promowanych stabilnym i przewidywalnym systemem wsparcia.

Zgodnie z zapowiedzianą koniecznością transpozycji Dyrektywy 2009/28/WE wiele przepisów regulujących rynkiem odnawialnych źródeł energii wkrótce ulegnie zmianie. Tym niemniej w skrócie przedstawimy wybrane obecne uwarunkowania prawne sektora w Polsce. Regulacje dotyczące energetyki odnawialnej w Polsce zawarte są przede wszystkim w dwóch aktach rangi ustawowej:

  • Ustawie Prawo energetyczne z dnia 10 kwietnia 1997 r. z późniejszymi zmianami.
    Ustawa określa zasady kształtowania polityki energetycznej państwa, zasady i warunki zaopatrzenia i użytkowania paliw i energii, w tym ciepła, oraz działalności przedsiębiorstw energetycznych, a także określa organy właściwe w sprawach gospodarki paliwami i energią. Celem ustawy jest tworzenie warunków do zrównoważonego rozwoju kraju, zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego, oszczędnego i racjonalnego użytkowania paliw i energii, rozwój konkurencji, przeciwdziałania negatywnym skutkom naturalnych monopoli, uwzględnianie wymogów ochrony środowiska, zobowiązań wynikających z umów międzynarodowych oraz równoważenie interesów przedsiębiorstw energetycznych i odbiorców paliw i energii. W rozporządzeniu wykonawczym określono wymagania do klasyfikowania energii jako wytworzonej ze źródeł odnawialnych na potrzeby wsparcia tzw. zielonymi certyfikatami oraz zakres obowiązków spoczywających na podmiotach sprzedających energię elektryczną odbiorcom końcowym.

    Do ustawy wydane jest rozporządzenie wykonawcze Ministra Gospodarki z dnia 14 sierpnia 2008 r. w sprawie szczegółowego zakresu obowiązków uzyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia, uiszczenia opłaty zastępczej, zakupu energii elektrycznej i ciepła wytworzonych w odnawialnych źródłach energii oraz obowiązku potwierdzania danych dotyczących ilości energii elektrycznej wytworzonej w odnawialnym źródle energii. Rozporządzenie określa zakres stosowania źródeł odnawialnych do kwalifikowania energii wsparciem systemem wsparcia oraz określa w związku z przyjętym systemem wsparcia obowiązki na podmioty sprzedające energię elektryczną odbiorcom końcowym.
  • Ustawie o biokomponentach i biopaliwach ciekłych z dnia 25 sierpnia 2006 r. z późniejszymi zmianami.
    Ustawa określa m.in. zasady wykonywania działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania biokomponentów w tym biopaliw ciekłych na własny użytek przez rolników oraz w zakresie wprowadzania do obrotu biokomponentów i biopaliw ciekłych.

    Do ustawy wydane jest rozporządzenie wykonawcze Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2007 r. w sprawie narodowych celów wskaźnikowych na lata 2008 – 2013. Narodowe Cele wskaźnikowe przedstawiają minimalny udział biokomponentów i innych paliw odnawialnych w ogólnej ilości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych zużywanych w ciągu roku kalendarzowego w transporcie, liczony według wartości opałowej. Minimalny udział biokomponentów i innych paliw odnawialnych w ogólnej ilości paliw zużywanych w transporcie w danym roku, który wynosi odpowiednio: 6,2% (2011); 6,65% (2012); 7,10% (2013). Podmioty zobowiązane do realizacji Narodowych Celów Wskaźnikowych zgodnie z ustawą to przedsiębiorcy wykonujący działalność gospodarczą w zakresie wytwarzania, importu lub nabycia wewnątrzwspólnotowego paliw ciekłych lub biopaliw ciekłych, którzy sprzedają lub zbywają je w innej formie na terytorium Polski lub zużywają na potrzeby własne.

    W Polsce, w ramach regulacji dotyczących biopaliw, nie ma wparcia dla wykorzystania  biogazu jako substytutu biodiesla i bioetanolu ani dla „zielonej” energii elektrycznej w transporcie, jako alternatywnych możliwości wykorzystania paliw i energii z OZE.

Definiowanie odnawialnych źródeł energii

Zgodnie z ustawą - Prawo energetyczne, przez odnawialne źródło energii (OZE) rozumie się - źródło wykorzystujące w procesie przetwarzania energię wiatru, promieniowania słonecznego, geotermalną, fal, prądów i pływów morskich, spadku rzek oraz energię pozyskiwaną z biomasy, biogazu wysypiskowego, a także biogazu powstałego w procesach odprowadzania lub oczyszczania ścieków albo rozkładu składowanych szczątek roślinnych i zwierzęcych.

Ustawa Prawo energetyczne definiuje odnawialne źródło energii ale dopiero rozporządzenie wykonawcze przedstawia jaką energię uznaje się za energię ze źródła odnawialnego, za którą przysługuje wsparcie w postaci świadecta pochodzenia, czyli tzw. zielonych certyfikatów. W myśl rozporządzenia, niezależnie od mocy źródła do energii wytworzonej do energii ze źródła odnawialnego zalicza się:

  • energię elektryczną lub ciepło pochodzące w szczególności:
    • z elektrowni wodnych oraz z elektrowni wiatrowych,
    • ze źródeł wytwarzających energię z biomasy oraz biogazu,
    • ze słonecznych ogniw fotowoltaicznych oraz kolektorów do produkcji ciepła,
    • ze źródeł geotermalnych
  • część energii odzyskanej z termicznego przekształcania odpadów komunalnych.

W przypadku energii wytwarzanej w jednostce wytwórczej, w której są spalane biomasa lub biogaz wspólnie z innymi paliwami, do energii wytwarzanej w odnawialnych żródłach energii zalicza się część energii elektrycznej lub ciepła odpowiadająca udziałowi energii chemicznej biomasy lub biogazu w energii chemicznej paliwa zużywanego do wytwarzania energii, obliczaną na podstawie rzeczywistych wartości opałowych tych paliw odpowiednio.

Energia wytwarzana przez dany podmiot w OZE może zostać wykorzystana na własne potrzeby podmiotu lub wprowadzona do krajowej sieci elektroenergetycznej (w przypadku energii elektrycznej) lub do sieci ciepłowniczej (w przypadku ciepła) i sprzedana odpowiedniemu przedsiębiorstwu energetycznemu zajmującego się obrotem i/lub sprzedażą energii odbiorcom końcowym. Nieznacznie odmiennie regulowany jest rynek energii elektrycznej i rynek ciepła wytworzonych w OZE.

Zasady sprzedaży energii elektrycznej i ciepła z OZE

Obowiązek zakupu energii elektrycznej wytworzonej w OZE spoczywa na tzw sprzedawcy z urzędu, na obszarze działania którego nastąpiło przyłączenie jednostki OZE do sieci. Obowiązek zakupu ciepła z OZE spoczywa na przedsiębiorstwie energetycznym, które zajmuje się obrotem ciepła i które to ciepło sprzedaje. Gwarancję odbioru/zakupu energii posiada wytwórca mający koncesję na wytwarzanie energii w OZE podłączonego do sieci. Zakup ten odbywa się po średniej cenie sprzedaży energii na rynku konkurencyjnym z poprzedniego roku kalendarzowego w przypadku energii elektrycznej, a w przypadku ciepła koszt zakupu ciepła OZE nie może wpłynąć na wzrost cen ciepła lub stawek opłat za ciepło dostarczane odbiorcom końcowym podłączonych do sieci przedsiębiorcy dokonującego zakupu ciepła z OZE. W przypadku energii elektrycznej z OZE zakup dotyczy całej ilości oferowanej do sprzedaży energii, zaś w przypadku ciepła z OZE, ilość oferowanej do sprzedaży energii nie powinna przekroczyć całkowitego zapotrzebowania odbiorców przedsiębiorstwa na ciepło, któremu oferuje się sprzedaż ciepła z OZE. Koszt zakupu energii OZE ponoszone w związku z realizacją obowiązku uwzględnia się w taryfach (przedstawionych wszystkim odbiorcom podłączonym do sieci) sprzedawców z urzędu/przedsiębiorstw energetycznych realizujących ten obowiązek.

Dostęp do sieci

Aby wskazane regulacje dotyczące odbioru/zakupu energii miały moc prawną konieczne jest przyłączenie jednostki do sieci. Warto podkreślić, że energia elektryczna wytwarzana w OZE (także w jednostce wysokosprawnej) podłączonej do sieci elektroenergetycznej
ma pierwszeństwo w przesyle, nie ma jednak gwarancji przyłączenia. Odmowa przyłączenia wydana przez operatora może mieć miejsce jedynie w przypadku braku technicznych lub ekonomicznych warunków do przyłączenia. Słaby stan infrastruktury sieci w Polsce oraz brak planów ich rozwoju i tym samym dostępu do informacji o możliwości przyłączenia są głównymi barierami w rozwoju OZE a szczególnie sektora energii elektrycznej.

Za przyłączenie do sieci pobiera się opłaty. Zgodne z przepisami zawartymi w znowelizowanej ustawie Prawo energetyczne aby przyłączyć OZE (dotyczy jednostek wytwarzających energię elektryczną) podmiot ubiegający się o przyłączenie musi wnieść kaucję (w wysokości
30 PLN/kW) na poczet przyłączenia oraz dostarczyć dokument planistyczny uwzględniający możliwość zlokalizowania na danym terenie danego źródła OZE. Nie ma jednak gwarancji zwrotu kaucji w przypadku kiedy podmiot nie akceptuje otrzymanych warunków przyłączenia wymaganych do spełnienia od podmiotu ubiegającego się o przyłączenie jednostki OZE. Jest to poważny problem, gdyż nie ma jasno określonej wysokości opłaty za przyłączenie.

W przypadku biometanu powstałego z biogazu rolniczego należy spełnić wymogi w zakresie jakości wtłaczanego do sieci gazu, który parametrami musi być zbliżony do jakości gazu ziemnego. Wymogi dotyczące jakości biometanu zawarte zostaną w opracowywanym przez ministerstwo gospodarki rozporządzeniu.

System wsparcia - zielone certyfikaty

Obecnie w Polsce funkcjonuje system wsparcia dla energii elektrycznej wytworzonej w odnawialnym źródle energii. Oparty jest on na świadectwach pochodzenia (tzw. zielonych certyfikatach) wydawanych na wniosek wytwórcy za pośrednictwem operatora przez prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (URE), które poświadczają że energia elektryczna została wytworzona w OZE (dotyczy energii elektrycznej).

W przypadku biometanu wtłoczonego do sieci (zgodnie ze znowelizowaną ustawą od dnia 1 stycznia 2011) każda jego ilość wtłoczona do sieci będzie przeliczana na ekwiwalentną ilość energii elektrycznej i podlegała mechanizmowi wsparcia zielonym certyfikatem (mechanizm przeliczenia na ekwiwalentną ilość energii elektrycznej nie jest jeszcze znany).

Obrót prawami majątkowymi do świadectw pochodzenia na rynku wewnętrznym (krajowym) umożliwia wytwórcom OZE uzyskanie dodatkowego przychodu z tytułu produkcji energii w OZE (oprócz przychodów ze sprzedaży fizycznego produktu jakim jest energia elektryczna). Do zakupu odpowiedniej ilości świadectw pochodzenia w danym roku zobowiązani są sprzedawcy energii do odbiorców końcowych. Alternatywnie wskazane wyżej podmioty mogą wnieść opłatę zastępczą (jednostkowa opłata dla każdej MWh energii publikowana jest corocznie przez prezesa URE). Zwykle wartość opłaty zastępczej jest maksymalną ceną jaką może w danym roku osiągnąć zielony certyfikat. Wartość opłaty zastępczej za 2011 r. (jednostkowej) wynosi 274,92 PLN za MWh, przy cenie energii (gwarantowanej) wynoszącej 195,21 PLN za MWh. Przedsiębiorstwa energetyczne, które nie dopełniły obowiązku (zakup certyfikatów lub wniesienie opłaty zastępczej w danym roku) podlegają karze. Opłaty zastępcze i kary wnoszone są na konto Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej i do końca 2009 r. przeznaczone były wyłącznie na wsparcie inwestycji OZE.

Obowiązek spoczywający na danym przedsiębiorstwie (w zakresie zakupu certyfikatów/wniesienia opłaty zastępczej) na dany rok stanowi odpowiedni procentowy udział energii elektrycznej w całkowitej ilości energii elektrycznej dostarczonej przez to przedsiębiorstwo do odbiorców końcowych. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki z dnia 14 sierpnia 2008 r. o świadectwach pochodzenia OZE, udział ten wynosi:

  • 10,4% za rok 2011
  • 10,4% za rok 2012
  • 10,9% za rok 2013
  • 11,4% za rok 2014
  • 11,9% za rok 2015
  • 12,4% za rok 2016
  • 12,9% za rok 2017

Omówiony w skrócie system wsparcia jest jednakowy dla wszystkich źródeł OZE i dotyczy energii elektrycznej zarówno wprowadzanej do sieci jak i zużywanej na własne potrzeby wytwórcy. Aby otrzymywać świadectwa trzeba posiadać koncesję lub w przypadku biogazu rolniczego być zarejestrowanym.

Warto także podkreślić, że przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się wytwarzaniem energii elektrycznej w odnawialnych źródłach energii o łącznej mocy elektrycznej nieprzekraczającej 5 MW zwalnia się z:

  • opłat za wpis do rejestru świadectw pochodzenia oraz dokonane zmiany w rejestrze
  • opłaty skarbowej za wydanie świadectwa pochodzenia
  • opłaty skarbowej za wydanie koncesji na wytwarzanie energii elektrycznej w odnawialnych źródłach energii.

Energia elektryczna wytworzona w odnawialnych źródłach zwolniona jest także od podatku akcyzowego.

Procedury administracyjno - prawne realizacji inwestycji

Inwestycja w energetykę odnawialną jest dość złożonym i zaawansowanym przedsięwzięciem zarówno z technicznego, logistycznego, ekonomicznego a przede wszystkim z prawnego punktu widzenia. W zależności od rodzaju OZE (technologii, generowanego rodzaju energii)  i wielkości a także regionu lokalizacji przyszłej inwestycji procedury administracyjno-prawne mogą się znacząco różnić od siebie. Każda inwestycja wymaga szeregu pozwoleń, decyzji i umów z właściwymi władzami administracyjnymi.
Przeprowadzenie inwestycji można podzielić na trzy zasadnicze etapy:

  • deweloperski
  • budowa jednostki OZE
  • eksploatacja.

Najbardziej zaawansowanym pod względem formalno-prawnym jest faza deweloperska. Składa się na niego przede wszystkim:

  • pozyskanie terenu - decyzja lokalizacyjna
  • decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach
  • pozwolenie na budowę

i w dalszej kolejności uzyskanie odpowiednio koncesji lub rejestracji na prowadzenie działalności gospodarczej polegającej na wytwarzaniu energii ze źródeł odnawialnych.

Więcej informacji związanych z uwarunkowaniami rozwoju odnawialnych źródeł energii PIGEOR udziela tylko firmom członkowskim. Zachęcamy do zapoznania się z działaniami prowadzonymi na rzecz firm zrzeszonych oraz z procedurą przyjęcia w poczet Izby.

Pliki do pobrania
Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 14 sierpnia 2008 r_OZE.pdf
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2007 r. ws. Narodowych Celów Wskaźnikowych na lata 2008-2013.pdf
Ustawa Prawo energetyczne_01.07.2011.pdf
Ustawa o biokomponentach i biopaliwach ciekłych.pdf